15.3 C
Athens
November 18, 2019
Image default
TOP REPORTS

Οι αρετές της «Σχολής της ρύθμισης» στην ανάλυση των μοντέλων ανάπτυξης

Μια από τις γονιμότερες, νεότερες θεωρητικές πλατφόρμες στην θεωρητική έρευνα επί της προβληματικής της κοινωνικοοικονομικής ανάπτυξης ανιχνεύεται στα πλαίσια της επονομαζόμενης «Σχολής της Ρύθμισης», η οποία θεμελιώθηκε στην Γαλλία στην δεκαετία του 1970. Οι θεμελιώδεις κατηγορίες αυτού του τύπου θεωρητικών προσεγγίσεων συνίστανται στην διαπίστωση πως κάθε Κοινωνικοοικονομικό Σύστημα εμπεριέχει και κινητοποιεί ιστορικώς διάδοχα μοντέλα ανάπτυξης.

Δρ.Βλάδος Χάρης
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Συγκεκριμένα, σύμφωνα με αυτή την ερμηνευτική προοπτική το μοντέλο ανάπτυξης κάθε οικονομικού συστήματος δημιουργείται ως εξελικτική σύνθεση μεταξύ καθεστώτος συσσώρευσης και μορφής ρύθμισης του συνολικού οικονομικού γίγνεσθαι στα πλαίσια κάθε ιστορικά προσδιορισμένης κοινωνίας. Ειδικότερα, το καθεστώς συσσώρευσης προσδιορίζεται από το πως κάθε οικονομία, με τον δικό της τρόπο :

  • οργανώνει την παραγωγή
    • θέτει τον χρονικό ορίζοντα αξιοποίησης του κεφαλαίου
    • διανέμει τις παραγόμενες αξίες
    • συνθέτει την κοινωνική ζήτηση
    • αρθρώνει τις σχέσεις της με άλλα οικονομικά συστήματα.

Και η μορφή ρύθμισης (μιας καπιταλιστικής οικονομίας) περιλαμβάνει και συντίθεται από  τις θεσμικές μορφές που αφορούν ειδικότερα:

  • την μισθωτή σχέση
    • το χρήμα
    • τις δομές του ανταγωνισμού
    • την φύση του κράτους
    • τους τύπους ένταξης στο διεθνές καθεστώς[i].

Σύμφωνα με την άποψη του M. Aglietta, ενός εκ των θεμελιωτών αυτού του ρεύματος κοινωνικοοικονομικής έρευνας, ο λόγος για την επεξεργασία μιας «θεωρίας ρύθμισης» του καπιταλισμού βρισκόταν στην διογκούμενη αίσθηση μη-ικανοποίησης όλων και περισσότερων θεωρητικών έναντι του συμβατικού/ κατεστημένου κορμού γνώσης που αποκαλείται οικονομική επιστήμη. Μη-ικανοποίηση εξαιτίας, ειδικότερα:

  1. Της αδυναμίας να αναλυθεί η οικονομική κίνηση μέσα στο χρόνο, όπως αυτή βιώνεται από τα συγκεκριμένα υποκείμενα της, δηλαδή, η αδυναμία να ληφθεί υπόψη η πραγματική ιστορία των οικονομικών φαινομένων και
  2. Η αδυναμία να εκφρασθεί το κοινωνικό περιεχόμενο των οικονομικών σχέσεων και, κατά συνέπεια, να μεταφρασθεί η εξουσία και οι συγκρούσεις των οποίων η οικονομία είναι το διακύβευμα.

Αντίθετα, σύμφωνα με την προσέγγιση του, η Σχολή της Ρύθμισης αντιπροτείνει την επανεστίαση της οικονομικής έρευνας στην διερεύνηση της λογικής, της γέννησης και στην συνέχεια του μαρασμού των θεσμικών μορφών, στα πλαίσια μιας ολοκληρώνουσας προσέγγισης του κοινωνικοοικονομικού υποκειμένου.   

Η Σχολή της Ρύθμισης ακουμπά, μεταξύ άλλων, και την μελέτη της  περίπτωσης των περιφερειακών και σχετικώς λιγότερο αναπτυγμένων χωρών του «ευρωπαϊκού νότου». Σύμφωνα με την προσέγγιση του A. Lipietz, στα μέσα της δεκαετίας του εξήντα – όταν ο κεντρικός Φορντισμός βρισκόταν στο αποκορύφωμα του στην Βόρεια Ευρώπη και Αμερική-  η σημασία της «περιφέρειας» στο ρόλο αγοράς βιομηχανικών προϊόντων φάνηκε ότι εκμηδενίζεται για τη δυναμική συσσώρευσης στο «κέντρο». Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αν υποτεθεί ότι η αναζήτηση αγορών για τα καπιταλιστικά εμπορεύματα ήταν η αιτία του ιμπεριαλισμού και της στασιμότητας που επιβλήθηκε στην περιφέρεια, τότε καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι το «κέντρο» δεν χρειαζόταν πλέον την «περιφέρεια» για την ταχεία ανάπτυξη του.

Διαπιστώνει, μάλιστα, πως παρόλο που οι κλασσικές νέες βιομηχανικές χώρες (ΝΒΧ) που εκβιομηχανίζονταν εκείνη την εποχή μ’ έναν καινούργιο τρόπο, η εκβιομηχάνιση τους αυτή δεν χαρακτηριζόταν από την ίδια «λογική». Συγκεκριμένα σημειώνει πως μια από τις πιο απλές μορφές που έλαβε η «εξαγωγή του Φορντισμού» προς λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες της «περιφέρειας» είναι και ο «πρωτογενής Τεϋλορισμός». Ειδικότερα στην οπτική του το βασικό στοιχείο του πρωτογενούς Τεϋλορισμού είναι η μετεγκατάσταση, απλώς, συγκεκριμένων και περιορισμένων τμημάτων των κλαδικών κυκλωμάτων σε χώρες με πολύ υψηλό ποσοστό εκμετάλλευσης (από άποψη μισθού, διάρκεια και βαθμού έντασης εργασίας), ενώ το μεγαλύτερο μέρος των προϊόντων που παράγονται επανεξάγονται κυρίως προς τις χώρες του κέντρου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, η όλη διαδικασία σχετίζεται περισσότερο με τον Τεϋλορισμό παρά με τον Φορντισμό. Παρόμοια στοιχεία διαπιστώνουμε και στις μέρες μας, φυσικά, μελετώντας τα αναπτυξιακά άλματα χωρών όπως η Κίνα και η Ινδία…

Στην πραγματικότητα, η λογική αυτού του αρχικού «περιφερειακού φορντισμού» που επιβλήθηκε σε αυτές τις ΝΒΧ τις δεκαετίες του 60 και 70 επιδίωκε, κατά τα πρότυπα της «πρωταρχικής συσσώρευσης» στην Ευρώπη, να αποσπάσει δια της βίας τη μεγαλύτερη δυνατή υπεραξία από το υφιστάμενο εργατικό δυναμικό, χωρίς καν να ενδιαφέρεται να εξασφαλίσει και αυτήν ακόμη την εύρυθμη αναπαραγωγή του[ii]

Και σε τι διέφερε, λοιπόν, ο «κεντρικός φορντισμός» από τον «περιφερειακό φορντισμό» ο οποίος σε κάποιο βαθμό ακούμπησε και το «ελληνικό μοντέλο ανάπτυξης» τις προηγούμενες δεκαετίες; Και γιατί να συνεχίζουμε να χρησιμοποιούμε, τελικώς, τον όρο «περιφερειακό φορντισμό»;

Ο A. Lipietz απαντά διότι, πρώτον, επειδή πρόκειται για έναν αυθεντικό Φορντισμό, που συνεπάγεται πραγματική εκμηχάνιση και ένα συνδυασμό της εντατικής συσσώρευσης με μιαν αυξανόμενη αγορά διαρκών καταναλωτικών αγαθών και, δεύτερον, επειδή παρ’ όλα αυτά εξακολουθεί να παραμένει περιφερειακός. Κατ’ αρχήν, υπό την έννοια ότι στα παγκόσμια κυκλώματα των παραγωγικών κλάδων οι θέσεις εργασίας και οι παραγωγικές διαδικασίες που αντιστοιχούν στο επίπεδο της εξειδικευμένης μεταποίησης και του μηχανολογικού σχεδιασμού παραμένουν σε μεγάλο βαθμό έξω από τα σύνορα αυτών των χωρών. Και, από την άλλη πλευρά, οι αγορές του «περιφερειακού Φορντισμού» αντιστοιχούν σ’ έναν ιδιόμορφο συνδυασμό κατανάλωσης εκ μέρους των νεότευκτων εγχωρίων μεσαίων τάξεων (οι εργάτες του Φορντιστικού τομέα έχουν κάποια περιορισμένη πρόσβαση στα αγαθά οικιακού εξοπλισμού) και εξαγωγής φθηνών βιομηχανικών προϊόντων προς τις χώρες του κέντρου. Κατ΄ αυτόν τον τρόπο,  η αύξηση της κοινωνικής ζήτησης (η οποία είναι παγκόσμια κοινωνική ζήτηση) των διαρκών ιδίως καταναλωτικών αγαθών οικιακού εξοπλισμού μπορεί κάλλιστα να προβλεφθεί. Σε εθνικό όμως επίπεδο, δεν ρυθμίζεται θεσμικά σύμφωνα με τις αυξήσεις παραγωγικότητας των εγχώριων φορντιστικών κλάδων».  Κατά συνέπεια, έχουμε να κάνουμε με ένα μοντέλο ανάπτυξης με αρκετά τρωτά σημεία και ενδογενείς αντιφάσεις…

Όλες αυτές οι διαπιστώσεις παραμένουν ιδιαιτέρως χρήσιμες και στον σύγχρονο κόσμο του παγακοσμιοποιούμενου μεταφορντισμού, φυσικά, καθώς υβριδικά μοντέλα ανάπτυξης βρίσκουν αυξανόμενο χώρο εφαρμογής και ελέγχου της ιστορικής αποτελεσματικότητας τους…

Συνολικότερα, σύμφωνα με την σχετική θεώρηση του R. Boyer και J-P Durand[iii]  ένα αποτελεσματικό παραγωγικό μοντέλο οφείλει να οργανώνει, πάντοτε, σε ένα συνεκτικό και ισόρροπο σύνολο τις βασικές αρχές διοίκησης, την οργανωσιακή συνάρθρωση των επιχειρήσεων σε όρους υπεργολαβίας και ανταγωνισμού και, τέλος, τους τρόπους διαχείρισης της μισθωτής σχέσης , που ισχύουν, κυριαρχούν και  αναπαράγονται  στα πλαίσια ενός συγκεκριμένου ιστορικά μοντέλου ανάπτυξης.

Η συγκεκριμένη προσέγγιση της Σχολής της Ρύθμιση δεν έχει, λοιπόν, έναν αμιγώς και «κλειστό» μακροοικονομικό χαρακτήρα, δεδομένου πως αντιλαμβάνεται συνδυαστικά τις αλληλεξαρτήσεις μεταξύ της στρατηγικής των επιχειρήσεων, του συστήματος των εργασιακών σχέσεων και των συνθηκών της συνολικής μακροοικονομικής ρύθμισης.  Στην πραγματικότητα, εδράζεται στην ενεργοποίηση μιας ενδιάμεσης αναλυτικής οπτικής, μεσο-οικονομικής φύσης, η οποία επιτρέπει το πέρασμα από την διερεύνηση της δυναμικής σε επίπεδο επιχείρησης στην μελέτη της δυναμικής του κοινωνικοοικονομικού συνόλου και αντίστροφα. 

Και για αυτούς του λόγους εκτιμούμε πως έχει ιδιαίτερο αναλυτικό ενδιαφέρον και για την κατανόηση και ερμηνεία του κοινωνικοοικονομικού παρόντος και μέλλοντος του κόσμου μας…


[i] Βλέπε, BOYER R. (1986), La théorie de la régulation, Paris La Découverte,  ελληνική μετάφραση, EΞΑΝΤΑΣ, 1988

[ii] A. Lipietz (1985): Αυταπάτες και Θαύματα,  ΕΞΑΝΤΑΣ, 1990, σελ. 129-131

[iii]  BOYER R. & DURAND J.-P. (1998), L’après-fordisme, Syros

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΝΕΑ

Ο προϋπολογισμός του 2020

NEWSROOM

Ιερά … κίνητρα και αντικίνητρα

NEWSROOM

“Ένεση” 10 δισ. ευρώ στις τράπεζες!

NEWSROOM

ΟΤΕ: Εθεσε νεα στάνταρ στην αγορά ομολόγων – με 0,875% Upd

NEWSROOM

Η θεωρία των ελίκων, η τέταρτη βιομηχανική επανάσταση και η ελληνική πραγματικότητα

NEWSROOM

Η εξελικτική Οικονομική: Ένας γοητευτικός δρόμος αντίληψης της σύγχρονης πραγματικότητας

NEWSROOM