22.5 C
Athens
September 21, 2019
Image default
TOP REPORTS ΠΟΛΙΤΙΚΗ

Άλφρεντ Μάρσαλ (1824-1924): ο ιδρυτής των «Οικονομικών»

Ένας από τους μεγαλύτερους οικονομολόγους όλων των εποχών είναι ο Άλφρεντ Μάρσαλ (1824-1924). Η κύρια συνεισφορά του Marshall στα οικονομικά αποτυπώνεται στο έργο του «Αρχές των Οικονομικών», το οποίο πρωτοδημοσιεύτηκε το 1890[i].

Ο Α. Marshall στην βάση της υπόθεσης της σταθερής οριακής χρησιμότητας του χρήματος συνέδεσε την καμπύλη οριακής χρησιμότητας ενός αγαθού με την καμπύλη ζήτησης του καταναλωτή και με αυτό τον τρόπο διατύπωσε την κρίσιμης αναλυτικής σημασίας για κάθε οικονομολόγο θεωρία του «πλεονάσματος ή προσόδου του καταναλωτή».

Δρ.Βλάδος Χάρης
Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης

Σε αντίθεση με το κυρίαρχο θεωρητικά ρεύμα της εποχής του πίστευε ότι ο τέλειος ανταγωνισμός δεν προϋποθέτει ότι κάθε φορέας θεωρεί την τιμή των αγαθών δεδομένη, ούτε ότι οι επιχειρήσεις είναι πανομοιότυπες. Αντίθετα από τον Walras και από ολόκληρη την παράδοση της ηπειρωτικής Ευρώπης γενικότερα, ο Marshall προτιμούσε, αναμφίβολα, τον ρεαλισμό και την ερμηνευτική ισχύ της εμπειρικά ελεγχόμενης θεωρίας από την, απλή λογική συνοχή και την τυπική κομψότητα των αποτελεσμάτων της ανάλυσης. Τον γοήτευε, στην πράξη, μια οικονομική επιστήμη «βγαλμένη από την εμπειρία»…

Για το λόγο αυτό έθεσε σε δεύτερο θεωρητικό πλάνο τις αλληλεξαρτήσεις των αγορών (βλ. Walras) προκειμένου να επικεντρωθεί στις συνθήκες ισορροπίας ενός και μοναδικού παραγωγικού τομέα, κάθε φορά. Τα προσφιλή αναλυτικά του εργαλεία ήταν, συγκεκριμένα, οι έννοιες του «κλάδου» και της «αντιπροσωπευτικής επιχείρησης». Στην βάση της οπτικής του καθίσταται σαφές πως κλάδος είναι μια ομάδα επιχειρήσεων που παράγουν το ίδιο αγαθό και αντιπροσωπευτική επιχείρηση είναι η «μέση» επιχείρηση που χαρακτηρίζεται από τις βασικές ιδιότητες και ιδιαιτερότητες του κλάδου.

Αντιλαμβανόμενος την βαθύτερη λογική λειτουργίας της οικονομίας,  ανέλυσε τη θεωρία της προσφοράς και ζήτησης υποστηρίζοντας ότι η αξία των αγαθών προσδιορίζεται από την προσφορά (στην ουσία, το κόστος παραγωγής). Ο περίφημος «Μαρσαλιανός σταυρός», η αγοραία τομή προσφοράς και ζήτησης, -πρόκειται για το γνωστό «ψαλίδι», η καμπύλη προσφοράς κα η καμπύλη ζήτησης που τέμνονται σε ένα διάγραμμα- διατηρεί μέχρι κα σήμερα την τεράστια αναλυτική χρησιμότητα του. Οι οικονομολόγοι που τον ακολούθησαν, λοιπόν, προσπάθησαν να συνδυάσουν με αυτό τον «σταυρό» την θεωρία παραγωγής των κλασικών συγγραφέων με την νεοκλασική θεωρία της ζήτησης την οποία είχε διατυπώσει ο ίδιος.

Ο Marshall έκανε, πάντοτε, μια σαφή διάκριση μεταξύ της αγοραίας και της κανονικής οικονομικής συμπεριφοράς. Η πρώτη αφορά την ποσότητα των αγαθών που αγοράζεται πραγματικά και πωλείται σε μια δεδομένη χρονική στιγμή και σε μια δεδομένη τιμή. Η δεύτερη, αντίθετα, αντικατοπτρίζει αυτό που αποφασίζει να αγοράσει ή να πουλήσει ο μεμονωμένος οικονομικός φορέας «υπό κανονικές συνθήκες» μέσα σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Έτσι υποστήριξε, απολύτως εύστοχα, πως ο οικονομικός φορέας γνωρίζοντας από την εμπειρία του ότι η τιμή αγοράς είναι συνήθως διαφορετική από την κανονική τιμή θα βασίσει τις καθημερινές του αποφάσεις στην τάση της τιμής της αγοράς. Και κατ΄αυτόν τον τρόπο, ο τελικός του στόχος θα είναι να υλοποιήσει τις «κανονικές» του αποφάσεις μέσα στο χρονικό διάστημα που εξετάζεται.

Ο Marshall, πέραν των υπολοίπων, μελέτησε σε μεγάλο βάθος τη θεωρία εξέλιξης του Δαρβίνου, παράλληλα με  την χριστιανική ηθική φιλοσοφία και τον ωφελιμισμό του Bentham και κατάφερε να συνδυάσει αυτά τα τρία ρεύματα σε μία πρωτότυπη σύνθεση. Το αποτέλεσμα ήταν μια θεωρία εξελικτικής προόδου που κατέληγε στο ότι ολόκληρη η κοινωνία θα έτεινε προς την βελτίωση σε υλικούς όρους και «όχι μόνον οι ισχυροί και θαρραλέοι ολίγοι…», όπως υποστήριζαν οι κοινωνικοί δαρβινιστές.

Διατύπωσε το εξαιρετικής σημαίας αναλυτική διαπίστωση ότι όπως  η φύση δεν κάνει σε κανένα πεδίο άλματα, έτσι και στην οικονομία. Στην οπτική του, η πρόοδος μπορεί να επισπεύδεται, φυσικά, από τη γνώση και την εργασία, αλλά όπως και να επισπεύδεται πρέπει να είναι πάντοτε βαθμιαία και σχετικά αργή, ώστε να μπορεί να αφομοιώνεται αποτελεσματικά. Πρέπει να είναι ανάλογη με την αυξανόμενη κυριαρχία των ανθρώπων πάνω στις τεχνικές και τις δυνάμεις της φύσης και ποτέ να μην προσβλέπει σε ανεδαφικά «άλματα». Υπογραμμίζει, δε, πως η πρόοδος μερικές φορές σταματά ή την αντιστρατεύονται πολιτικές καταστροφές, αλλά η κίνηση της προς τα εμπρός ποτέ δεν είναι απότομη και χαώδης. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, αν και μπορεί να φαίνεται ότι ένας μεγαλοφυής εφευρέτης ή οργανωτής ή χρηματοδότης έχει τροποποιήσει την οικονομική δομή μιας κοινωνίας σχεδόν με μιας, εν τούτοις το μέρος εκείνο της επίδρασης του, που δεν είναι απλά επιφανειακό και παροδικό, είναι εξακριβωμένο ότι έχει επιτύχει ελάχιστα περισσότερα από το να προωθήσει ένα ευρύ δημιουργικό κύμα που προετοιμάζεται από καιρό…

 Συγκεκριμένα, οι παράγοντες που εξασφαλίζουν την αρμονικότητα της οικονομικής ανάπτυξης σύμφωνα με τον Marshall, αφορούν :

  1. Την δυναμική ισορροπία: την συνεχή προσαρμογή της στατικής ισορροπίας.
  2. Την αναγνώριση του χρόνου αμοιβαίας προσαρμογής της προσφοράς (αξία-κόστος παραγωγής) & της ζήτησης (αξία-χρησιμότητα).
  3. Την υποκατάσταση των συντελεστών παραγωγής και των αγαθών με σκοπό την μεγιστοποίηση του οφέλους.

Στην πράξη, δόμησε με αυτήν την αναλυτική προσέγγιση του σταθερά θεμέλια για την «εξελικτική οπτική» στην οικονομική επιστήμη και στην παράγωγη μελέτη της οικονομικής ανάπτυξης. Δεν διστάζει μάλιστα να γράψει – συγκεκριμένα και αρκετά προκλητικά για την κυρίαρχη οπτική των Οικονομικών της εποχής του-, πως η «Μέκκα των οικονομολόγων» βρίσκεται, μάλλον, στην οικονομική βιολογία, παρά στην στατική οικονομική ανάλυση.

Ο A.Marshall, παρότι στυλοβάτης του νεοκλασικού ρεύματος σκέψης στην οικονομική επιστήμη, λοιπόν, θεωρεί ότι η βραχυχρόνια στατική ανάλυση δεν είναι το παν. Αντιλαμβάνεται τις αναπτυξιακές τάσεις της οικονομίας προσομοιάζοντας τις με τη συνεχή και βαθμιαία ανάπτυξη των βιολογικών οργανισμών. Διαπιστώνει πως, το κύριο ενδιαφέρον της οικονομίας σχετίζεται με τα ανθρώπινα όντα που παρακινούνται -από το καλό ή το κακό…- στην αλλαγή και στην πρόοδο. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, οι τμηματικές στατικές υποθέσεις χρησιμοποιούνται, απλώς, ως προσωρινά βοηθήματα για τις δυναμικές, και πιο συγκεκριμένα βιολογικές, αντιλήψεις, αλλά η κεντρική ιδέα της οικονομίας ακόμα και όταν συζητούνται οι θεμελιακές της αρχές, πρέπει να είναι αυτή της ζωντανής δύναμης και της κίνησης.

Στην ανάλυση του κεντρική σημασία έχουν οι εσωτερικές και εξωτερικές οικονομίες. Οι εσωτερικές οικονομίες εξαρτώνται από «την ανάπτυξη των πόρων» της κάθε μιας επιχείρησης ξεχωριστά. Στην ουσία, θα λέγαμε πως αφορούν την στρατηγική της (αγορά και πώληση προϊόντων, προνομιούχος χρηματοδότηση…), την τεχνολογία της (μηχανήματα, τεχνογνωσία…) και το management της (οργάνωση, εξειδίκευση προσωπικού…). Αντίθετα, οι εξωτερικές οικονομίες εξαρτώνται στην προσέγγιση του από τη γενική ανάπτυξη του κλάδου, της βιομηχανίας και της οικονομίας, συνολικά. Ιδιαίτερα, από την χρησιμοποίηση εξειδικευμένων ειδικοτήτων που είναι συνάρτηση της συγκέντρωσης και του όγκου παραγωγής συναφών προϊόντων σε τοπικό επίπεδο (βλ. στις μέρες μας τις βιομηχανικές συνοικίες –industrial districts) και από τις διαθέσιμες επικοινωνιακές και συγκοινωνιακές υποδομές και από την γενική ανάπτυξη της γνώσης και της παραγωγικής τεχνογνωσίας, όχι μόνο σε τοπικό αλλά και σε παγκόσμιο επίπεδο.

Συγχρόνως, ποτέ δεν παραβλέπει στις προσεγγίσεις του τις ιστορικές και πολιτισμικές ιδιαιτερότητες που προσδιορίζουν τις αιτίες της συσσώρευσης του πλούτου και, κατ’ επέκταση, την ίδια την ανάπτυξη. Για αυτόν, οι αιτίες που εξουσιάζουν τη συσσώρευση του πλούτου διαφέρουν ευρέως σε διαφορετικές χώρες και διαφορετικές περιόδους και εξαρτώνται κύρια από κοινωνικές και θρησκευτικές επικυρώσεις: Πάντοτε, βήμα-βήμα, ο πλούτος και η γνώση, η δύναμη της αποταμίευσης, του πλούτου και η επέκταση της κατανόησης του Ανθρώπου για την πραγματικότητα, συνεξελίσσονται ορίζοντας την πρόοδο κάθε κοινωνίας.


[i] Marshall, A., Principles of Economics.(1961) Ninth edition with annotations by CW Guillebaud, Cambridge

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΝΕΑ

Χρηστίδης για Novartis: Στη ΝΔ βιάστηκαν να βγάλουν συμπεράσματα

NEWSROOM

Για την προσφυγική κρίση συζήτησαν Τσίπρας με Πάπα

NEWSROOM

Παυλόπουλος: Η Ελλάδα υπερασπίζεται την νομιμότητα και τα σύνορα της ΕΕ

NEWSROOM

Τιμητική βράβευση για τη σύζυγο του προέδρου της Δημοκρατίας, Σίσσυ Παυλοπούλου

NEWSROOM

Συναγερμός για το προσφυγικό – Αποσυμφόρηση των νησιών και ενίσχυση του λιμενικού αποφάσισε η κυβέρνηση

NEWSROOM

ΣΥΡΙΖΑ για Ζακ Κωστόπουλο: Χρέος όλων μας μια ισότιμη κοινωνία

NEWSROOM